Eight Entrepreneurial Skills You Should Teach Your Kids

NUÔI DƯỠNG NIỀM ĐAM MÊ CỦA TRẺ

10h tối. Hơi mệt nên mẹ định phá lệ đi ngủ sớm. Chưa kịp chuẩn bị thì đã thấy cửa lạch xạch rồi con trai lớn ào vào nhà cùng cơn gió lạnh.

- Mẹ ơi, mẹ có thích ăn caramen không?

- Con mua caramen đấy à?

- Không, con định làm caramen bây giờ. Mẹ đừng đi ngủ vội nhé. Để chờ ăn caramen đã.

Biết chắc là làm caramen thì không thể nhanh như thế được, nhưng con trai đang hào hứng như thế, không thể làm con nguội mất cảm hứng tập làm một món bánh mới được. Mẹ hưởng ứng nhiệt tình luôn:

- Ừ, con làm đi. Mẹ thích ăn caramen lắm. Con đã mua nguyên liệu chưa?

- Nguyên liệu đủ hết rồi mẹ ạ. Bây giờ chỉ việc làm thôi.

Mẹ bèn lôi một lô xích xông quần áo ra là để chuẩn bị cho tuần mới. Thỉnh thoảng lại ngó vào bếp xem tình hình làm caramen đến đâu.

Con trai xoay trần ra để quấy quấy, trộn trộn rồi chưng, rồi hấp. Cả nhà bắt đầu thơm lừng mùi đường được đun hơi cháy để thành caramen. Em bé đã chui vào chăn ngủ để sáng mai thi học kỳ I cũng phải thò đầu ra khỏi chăn để hỏi:

- Mẹ ơi, anh làm bánh gì mà thơm thế?

- Em ngủ đi. Anh làm bánh caramen, sáng mai con sẽ được ăn.

Mẹ là xong đống quần áo, ngồi chém gió trên facebook một lúc nữa cho đỡ buồn ngủ. Facebook được cái hay là đang buồn ngủ mà lướt fay một lúc là tỉnh như sáo sậu. Con trai lớn vẫn hì hụi trong bếp với xoong, với nồi.

Khoảng 12h30, ngó vào bếp thấy nồi hấp vẫn đang nghi ngút khói. Mẹ không hỏi nhưng con trai quay lại có vẻ ngại ngần:

- Mẹ ơi, không ngờ lâu thế. Chắc sáng mai mới ăn được mẹ ạ.

- Ừ, caramen chưng xong còn phải cho vào tủ lạnh thì ăn mới ngon con ạ.

- Vâng, phải cho vào tủ lạnh thì mới ăn được mẹ ạ. Thôi mẹ đi ngủ rồi sáng mai ăn vậy. Con cứ tưởng là nhanh cơ.

Mẹ đi ngủ để con trai tiếp tục loay hoay với món bánh. Vừa đi vừa tủm tỉm cười- tất nhiên là mẹ biết làm caramen đâu có nhanh, nhưng nếu lúc ấy mẹ gàn con là để đến mai, biết đâu ngày mai sự hào hứng của con với món bánh mới sẽ nguội đi, và con sẽ không còn muốn nhúc nhích chân tay để làm một món bánh mà người ta có thể dễ dàng mua ở bất kỳ hiệu bánh nào ngoài phố. Con có thể mất ngủ một vài giờ đêm nay, nhưng sáng mai con có thể ngủ bù thêm vài tiếng đồng hồ. Thỉnh thoảng phá lệ một chút cũng không sao.

Nhiều bạn có hỏi tôi làm cách nào để nuôi dưỡng niềm đam mê của trẻ. Bí quyết rất đơn giản thôi, không có gì là phức tạp. Đó là khi trẻ mong muốn thực hiện một công việc gì đó, cha mẹ hãy ủng hộ và tạo điều kiện cho con tiến hành công việc ngay lập tức hay trong thời gian sớm nhất có thể. Khi đó, sự hào hứng với công việc của trẻ đang ở cao độ, trẻ sẽ có quyết tâm để thực hiện công việc cũng như sẽ kiên trì với công việc đó đến cùng.

Có thể các cha mẹ sẽ lo ngại việc thức khuya làm ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ hay khó duy trì kỷ luật nếp sống của con cái. Theo tôi thì có thể gạt sự lo ngại đó sang một bên. Một hai đêm thức khuya có thể được bù bằng giấc ngủ dài những hôm sau đó. Tinh thần và ham muốn sáng tạo là thứ hiếm hoi và có giá trị hơn rất nhiều. Nếu con bạn ham mê làm điều gì đó, hãy khích lệ và tạo điều kiện cho con. Đừng dập tắt nó đi bằng kỷ luật quá cứng nhắc về lối sống.

Và điều này nên được tiến hành từ rất sớm, khi trẻ mới tập sử dụng đôi tay để khám phá thế giới xung quanh và tập làm việc nọ việc kia. Khi còn bé, trí tò mò của trẻ rất lớn và rất muốn được làm những việc mà trẻ thấy người lớn làm. Cha mẹ hãy mạnh dạn giúp trẻ tự thực hiện các công việc mà trẻ muốn làm, chỉ cần cha mẹ ở bên cạnh trong những lúc đó để khích lệ và động viên, cũng như để đảm bảo sự an toàn cho trẻ khi cần thiết.

Bắt đầu từ những việc nho nhỏ, lặt vặt lúc bé. Theo thời gian, trẻ sẽ tự tin rằng mình có thể tự làm được nhiều việc và càng thích khám phá, thực hiện những công việc mới.

Chúc các cha mẹ thành công trong việc nuôi dưỡng niềm đam mê của con mình.

Photo: Sản phẩm caramen do con trai lớn làm. Mẹ chưa kịp chụp ảnh thì bố và em bé sốt ruột đã lôi ra xắn ngay một góc rồi tấm tắc khen “Bánh anh làm ngon lắm mẹ ạ”

-Mai Phạm-

100 Super-Fun STEM Resources for Kids

Science, technology, engineering, and mathematics {STEM} skills are vital to our kids’ futures, and the future of society. Besides… it’s fun to incorporate STEM into everyday activities for young children. I’ve pulled together 100 super-fun STEM resources to help you enjoy some fun {and sneak in the learning} with your kids.

STEM is everywhere. Have you ever really thought about how often our kids come across something STEM related in their day? Science is found in their natural world – the trees, plants, butterflies, erosion on the creek bed, and so much more. Technology is part of our kids’ every day lives – iPads, Kindles, computer programming, telescopes, and all the way back to the invention of the wheel. Engineering is found in the construction of bridges, homes, buildings, and other infrastructures. Math is a crucial skill to help them balance checkbooks, buy groceries, budgeting, and so much more.

CAI CON

Coi chừng con mình bị thiếu khí thở... 

Trong ngày hội trẻ thơ, Xu tham gia một trò chơi cờ ca-ro đấu cùng 1 bạn gái khác. Mẹ bạn ấy đứng phía sau, liên tục chỉ bài cho con: "Đừng đi ô đó! Đi ô này nè. Không phải! Rồi, đúng rồi!" Y như rằng một lúc sau thì Xu bị thua. Xu khóc. Còn bé kia, cũng chẳng vui với chiến thắng không vẻ vang gì. 

Chạy qua hông trường tiểu học giờ ra chơi tôi thường thấy nhiều bà mẹ đang đứng gí mũi vào hàng rào nhìn vào sân trường dõi theo con. "Hưng ơi, ra đây uống hộp sữa nè con". "Trang Anh, đừng chạy, té bây giờ". "Con đừng chơi với nó, ra đây mẹ bảo nè". Chị ấy phân trần với tôi: "Tốt nhất là không chơi với đứa nào hết. Tụi đó chơi bạo lắm, có lần nó mải chạy húc vào con tôi tím bầm mặt đó!". 

Tôi nhớ có lần nhìn cô em canh cho đứa con 1 tuổi đang say ngủ. Mắt nó trìu mến nhìn con, tay thì liên tục, hoặc cầm cái quạt giấy phe phẩy, hoặc chỉnh lại cái gối, kéo lại tà áo cho cân, kéo lại cái tất chân cho kín, đứng lên chỉnh lại cây quạt máy, rồi lại chỉnh cái gối, rồi lại tiếp tục chỉnh áo, chỉnh khăn. Nó nói: "Chị ơi, em không thể rời đi được! Lỡ có con muỗi, có con kiến nào thì sao? Lỡ nó giật mình thì sao?" 

Một số hãng thực phẩm đã nghĩ ra câu quảng cáo: "ngon như mẹ nấu", "ngon như nhà làm", nghe thật là ấm ruột, đánh vào tình yêu và lòng kiêu hãnh vô bờ bến của các bà mẹ! Mà cũng đúng, bởi đã có rất nhiều những bạn đi học đại học rồi, mà vẫn không thể thích một món ăn khác kiểu mẹ nấu.

Áp lực của tình yêu 

Mấy năm gần đây, thấy trẻ con thiếu kỹ năng sống, nhiều nơi đã tổ chức những trại hè, những khóa học mà buộc các em phải tách hẳn ba mẹ, tới một nơi xa lạ ăn, ngủ, học tập, sinh hoạt chỉ với bạn bè, thầy cô. 

Thế là nhiều bố mẹ phải vật vã cai con! Than thở rầm rĩ, mở máy online cả ngày lẫn đêm, hi vọng tóm được một khoảng khắc nào đó trưởng nhóm up hình lên FB hay trang web. Nhiều nhà, bố mẹ chạy xe 4,5 tiếng đồng hồ đi, rồi ngược về cũng 4,5 tiếng đồng hồ nữa để chỉ được nhìn con trong 10 phút giải lao! 

Tôi có người bạn từ ngày có con tới nay bé đã lên lớp 9 mà mẹ chưa dám đi đâu xa con một buổi tối. Hôm thấy tôi từ Sài Gòn tới chơi thăm nhà, bạn tôi ngạc nhiên: “Sao mày lại dám bỏ con bơ vơ lăn lóc mà đi vậy? Tao chịu mày, sao thiếu trách nhiệm với con thế?” Rồi chiều đó tôi thấy cổ đánh con. Cổ bực mình vô cùng vì con cổ vừa làm rớt vỡ cái chén. Đứa trẻ nào chẳng làm vỡ vài cái chén đĩa trước khi khéo léo như người lớn. Có gì mà phải đánh? Cổ bảo: “Nhưng tao tức không chịu được. Tao ở nhà cả ngày, không dám đi đâu, chỉ để rèn dạy nó, mà nó không nghe lời, tao điên lắm!". Hi sinh nhiều quá, đã kỳ vọng nhiều quá vào con, nó cũng mệt lắm. 

Đó cũng chính là thiệt thòi lớn nhất của những em bé được ba mẹ chăm lo kỹ quá, dồn quá nhiều tâm sức. Trong vòng tay ôm ấp chăm lo quá chặt, bé không có khoảng trống nào để lùi lại, để sai sót, để thua bạn bè, hay để làm vài trò nhảm nhí trẻ con. Mỗi sai lầm bằng móng tay sẽ bị bố mẹ, hoặc chính bản thân bé thổi phồng, vì áp lực quá lớn của tình thương. 

Cho tới khi đi học thầy Menis, tôi mới biết gọi tên đó là nỗi sợ hãi từ trong tiềm thức. Tôi cũng có những nỗi sợ hãi như thế. Bởi tôi cũng từng lớn lên với tuổi thơ thiếu thốn tình thương và vật chất. Mẹ tôi sinh tôi vào đúng thời của phong trào "3 đảm đang, 3 sẵn sàng", rồi tới "5 sẵn sàng", cả nước đang thời hậu chiến. Mẹ kể, tôi được 2 tuần tuổi là mẹ phải đi gửi trẻ để đi làm, sữa chảy ướt đầy ngực áo. Những đêm mẹ đi trực, tôi ở nhà khóc tới lịm hơi. 

Tụi chúng tôi hồi bé, toàn được (hay là bị?) đi lang thang khắp đồng để hái rau cho lợn, kiếm củi, đào khoai, phải ra đồng cuốc đất từ khi cái cán cuốc cao ngang đầu. Thấy thế, nhiều nhà làm một cây cuốc cán ngắn, một đôi quang gánh nhỏ, để tụi trẻ lao động, phụ giúp gia đình! Chúng tôi phải tự đi bộ đi học từ lóp 1, đường trơn trượt, thường xuyên té xuống ruộng! Ở những gia đình 5, 7 đứa con, ba mẹ nai lưng làm quần quật còn chưa hết việc, nói gì tới chăm sóc, tâm sự... 

Cứ thế, sự thiếu thốn trở thành vết thương, thành nỗi sợ hãi, thành ám ảnh. Và khi sinh con ra, từ thẳm sâu trong tiềm thức, chúng ta luôn cảm thấy rằng mình có chăm con tới mức nào cũng vẫn chưa thỏa. Thực ra là ta đang an ủi nỗi sợ hãi trong quá khứ của chính mình. 

Có lẽ chỉ có thế hệ các bà mẹ 6X,7X, 8X mới cần "nghiến răng" tập cách lùi xa con ra một khoảng, bởi những ám ảnh về một tuổi thơ thiếu thốn cả vật chất lẫn tinh thần, rồi lại ngay lập tức phải đối mặt với xã hội mà các giá trị sống bị xáo trộn. 

Thế nên là để cai con, phải luyện tập cho cả con và cả mẹ. Để "bỏ bê" con được cũng cần phải học đấy ạ. Nhớ cách bố trồng cây. Bố luôn nhắc tôi rằng, đừng tưới quá đẫm nước, đừng cột cây quá chặt, đừng che quá kín cây con. 

ĐỘC LẬP và TỰ DO là ước muốn hàng tỷ người trên trái đất này, tốn rất nhiều cuộc chiến đẫm máu và nước mắt mới có cơ may giành lại được. Chúng ta đã được cài đặt từ sâu thẳm trong gien suốt hàng ngàn năm qua, rằng kẻ nào tước tự do và độc lập của mình, kẻ đó là kẻ thù! Tình yêu con cũng thế, yêu xin đừng tước đi tự do và độc lập!

ĐỪNG KHEN QUẦN ÁO CON ĐẸP!

Hồi mới có Xu Sim, tôi hào hứng lắm, nhiều khi bước ra khỏi nhà với ý định đi mua một bộ váy cho mình, nhưng lòng vòng một hồi thể nào cũng chạy thẳng tới những khu vực váy áo trẻ em, và quay về chỉ với toàn là váy áo của Xu Sim. Đồ của mình thì mình còn hạn chế được, chứ mua cho nó là mình không cầm lòng nổi! 

Một cô bạn của tôi sẵn sàng chi tới những đồng tiền cuối cùng để mua cho con gái những bộ quần áo hàng hiệu đẹp nhất. Váy áo, giày, tới nơ cột tóc của bé cũng đi theo tông với nhau, đẹp lắm. Mỗi ngày bé vào trường, nổi bật như một ngôi sao, xinh xắn, dễ thương. Bé được nhiều người khen ngợi, được các thầy cô cưng chiều, bé vui vẻ và tự tin. 

Một cô bạn khác có con trai 7 tuổi cũng nói: “Tao thấy nếu đợt nào con mình mặc đẹp, nó sẽ được mọi người yêu quý hơn, cô giáo cũng yêu quý nó hơn!”. 

Thì rõ, bao nhiêu cố gắng làm lụng của chúng ta… chung quy lại cũng là muốn mang tới cho con những điều tốt đẹp nhất, để con có thể nhận về những cảm xúc tốt đẹp nhất! Những bộ quần áo chất lượng cao, hàng hiệu, không chỉ là một bộ quần áo đẹp, nó còn an toàn, không có hóa chất độc hại, không dễ dàng bung chỉ sứt nút. Và hình như mặc bộ quần áo đẹp còn làm con mình được YÊU THƯƠNG, làm con mình TỰ TIN và biết YÊU BẢN THÂN! 

Nhưng… 

Hãy nghĩ tiếp về phía sau những lời khen tặng. Khi bạn mặc cho con một bộ váy đẹp, bạn khen con, mọi người khen con… Thì thông điệp con nhận được sẽ là: Cái đáng khen này là từ bộ quần áo đẹp, niềm vui này là có từ bộ quần áo đẹp! Váy áo đẹp, xe đẹp, nhà đẹp,... những giá trị bên ngoài thật là quan trọng! Trong khi, những giá trị bên trong mới là bền vững hơn! 

Nhớ lần tôi gặp một đoàn nhà báo Thụy Điển tới thăm tòa soạn, họ nhìn tờ báo của tôi, với cái bìa đẹp long lanh mà cả êkip làm bìa đã phải lao tâm khổ tứ, làm việc cật lực, từ nhiếp ảnh chọn góc máy, stylist chọn trang phục, rồi đạo cụ, ánh sáng, rồi photoshop chỉnh sửa cho nhân vật sáng choang, không tỳ vết. Thì đúng, chúng tôi phải làm cho tờ báo được nổi bật, để ai cũng muốn ngắm, muốn mua. Họ hỏi tôi môt câu mà làm tôi ngẩn ra: “Chúng tôi đang có một cuộc tranh cãi về việc chỉnh sửa tút lại hình ảnh trên báo và các phương tiện truyền thông. Hình ảnh đã chỉnh sửa đẹp tới mức thế này sẽ ảnh hưởng như thế nào tới tâm trạng phụ nữ? Mọi chi tiết đều quá hoàn hảo, thì người xem sẽ phải tự hỏi: “Mình phải làm thế nào để mình cũng được giống như thế?” Các bạn có nghiên cứu về những tác động tiêu cực khi mang những bìa báo này tới các bạn trẻ không? Chúng tôi đang làm những cuốn phim về công việc ở các tòa soạn, để giải thích cho trẻ em hiểu được rằng những tấm ảnh long lanh này đã được chỉnh sửa như thế nào. Chúng tôi nghĩ đó là bài học quan trọng!”. 

Đúng vậy, nhiều nghiên cứu đã cho thấy, phụ nữ trầm cảm hơn khi xem những hình phụ nữ khác quá đẹp! Khi nhìn những cô người mẫu long lanh ngực tròn căng, eo thon, chân dài, làn da nuột nà, mũi cao, mắt to, tóc mượt… thì bạn dễ thấy mình xấu xí, chẳng được một nét gì khả dĩ! 

Nhớ hồi xưa dậy thì, tôi và bạn bè, đứa nào cũng than thở về cơ thể mình. Dứa nào cũng thân phiền rằng hình dáng mình bất như ý, chỉ mong ước ngày sau có tiền phẫu thuật thẩm mỹ, hay có cây đũa thần vẩy một cái để biến đổi.… 

Vậy nên là, khi bé của bạn quá đẹp, quá chú ý tới mặc đẹp, có thể sẽ không tốt cho bé và cả cho con của những bà mẹ khác! 

 Mặt khác, khi đã quen với điều đó, có thể bé sẽ thấy rằng, khi mình mặc đẹp, mình mới được khen, mới được vui vẻ, tự tin, hạnh phúc. Mà quần áo đẹp là do bố mẹ mua, ông bà cho… Và có nghĩa là những cảm giác hạnh phúc, tự tin bé nhận được nhiều nhất là do những món đồ mà người khác mang tới cho bé. Khi bé không tự tin, không thấy hạnh phúc, bé sẽ tiếp tục chờ đợi xem có ai mang tới cái gì khác nữa không để giúp mình lại yêu đời. Điều này SAI VỀ BẢN CHẤT! Làm sao để ta có thể dạy cho bé rằng cảm giác vui vẻ, hạnh phúc, yêu đời phải tự chính trong bản thân con tạo nên? 

Mỗi khi nhìn thấy người trầm cảm, oán trách chồng con, đối tác, đồng nghiệp… tôi đều lo lắng tự hỏi là sao để sau này Xu Sim tìm thấy niềm vui ở chính nó? Con muốn tự tin, con phải làm những việc để con tự tin, con muốn hạnh phúc, con phải học cách làm con hạnh phúc. Những cảm giác đó, không ai nợ nần, cam kết phải tạo cho con, không ai có nghĩa vụ phải mang sẵn tới cho con, dù người đó có trách nhiệm với con (như vợ – chồng), dù người đó yêu con (như ba mẹ), dù người đó sẽ trả lương cho con (như sếp)… Khi con nắm chắc được điều đó, con cũng sẽ không ỷ lại, không đổ thừa, và không từ bỏ nếu gặp khó khăn! 

Cho nên, nếu nhìn thấy một em bé xinh xắn, ăn mặc long lanh, tôi cũng vẫn khen, khiếu thẩm mỹ cũng cần khen chứ? Nhưng tôi không dành hết tất cả sự tán thưởng của mình vào bộ váy, tôi khen lướt qua "ồ, váy đẹp quá!", rồi tôi sẽ để dành cung bậc trầm trồ cao hơn cho bé khi bé biết chào hỏi, cám ơn, xin lỗi, biết chơi với bạn bè, biết cất dọn đồ chơi, biết phụ ba mẹ việc nhà, biết đọc sách, biết cố gắng trong việc gì đó… 

Là một mẹ của 2 cô gái nhỏ, tôi cũng mong mọi người đừng bình luận gì nhiều về quần áo và vẻ ngoài của tụi nó. Hãy tập trung vào những giá trị bên trong bền vững và quý giá hơn! 

Bỏ nhỏ cho các bạn nếu gặp Xu Sim nhé, trong 2 tháng học chương trình Giáo dục Tính cách thông qua Hành động cuả trường AES, Xu và Sim đều được vinh danh đấy. Tháng 8 Xu được trường khen tặng là thuyền trưởng của tháng Tôn Trọng. Tháng 9 là đến lượt Sim. Cô nàng ngọt lịm lìm lim ấy đã được vinh danh trong tháng Hòa Bình. Vậy nha, tớ đã xi nhan, đã mớm bài rồi đó nha! 

Hãy vinh danh và tôn trọng những nét đẹp của trái tim và tính cách, ngay từ khi tụi nó còn nhỏ nhít <3 

-Thu Hà-

Bố dạy con trai những gì?

Tôi có con trai, nên những điều dưới đây là điều có thật, đã và đang xảy ra. Tôi không dám gọi đó là kinh nghiệm để truyền lại cho các ông bố khác, mỗi cây mỗi hoa mỗi nhà mỗi cảnh—tôi chỉ kể lại những gì mình đã làm, những thứ mình quan tâm nhất và muốn nhắc nhở con trai mình, dựa trên những vấp váp đời tôi đã trải, và qua quan niệm của riêng tôi về giáo dục con trai. 

Về cơ bản, một đứa con trai nên được nuôi lớn như một đứa con trai, tức là nuôi dưỡng để nó trở thành người đàn ông thực thụ. Giáo dục đứa trẻ trong "thời đại số" quả tình có khác biệt lớn với lối giáo dục truyền thống trong các sách dạy làm cha mẹ mà chỉ hai mươi năm trước, vẫn là khuôn vàng thước ngọc. Trẻ con hôm nay quá khác, khác xa tưởng tượng của chúng ta; chúng sinh trưởng vào đúng kỷ nguyên số, trong thế giới phẳng và môi trường ảo, chúng cần những lời khuyên khác, những cách định hướng cuộc đời khác, những đức tính khác và kỹ năng khác. 

Điều cần dạy trẻ trên hết, ưu tiên số một, là lòng nhân từ. Khi đời sống thực tại đã vô tình đến mức đáng báo động vì những thay đổi chóng mặt trong xã hội, những tiến triển nhanh khủng khiếp trong công nghệ, thì nhất thiết phải giữ được lòng nhân. Lòng nhân thể hiện ở cách cư xử hàng ngày: yêu thương loài vật, côn trùng, không làm hại cây cỏ, biết quan tâm đến các thành viên gia đình, biết hỏi han chăm sóc bạn học, không quấy rầy người lớn, không phá phách ngỗ ngược gây ảnh hưởng đến người xung quanh. Lòng nhân còn thể hiện ở việc biết ơn cha mẹ đã sinh mình ra trong đời, đã thương yêu mình, nuôi dạy mình tử tế. Lòng nhân cũng cần được phân biệt với lòng tốt ngu dại, mà muốn vậy, cần dạy con trai bạn có ý thức thật sớm và thật thông tỏ về mối quan tâm và trách nhiệm. Quan tâm đều khắp, nhưng trách nhiệm chỉ một vài, trong khi đa số chúng ta, cả những người lớn, đã nhầm lẫn nặng nề ở điểm đó. 

Cần dạy con trai biết giữ gìn vệ sinh thân thể, chăm sóc răng miệng. Tôi thấy nhiều cháu ở các gia đình khác nhau, kể cả gia đình làm nghề y, đã không giữ vệ sinh thân thể đúng. Chúng thường lười tắm, lười đánh răng, lười thay quần áo. Chúng thường không xếp dọn phòng. Chúng thường để đầu ướt, người ướt đi ngủ. Chúng dậy trễ, ngủ muộn. Chúng tập thể thao tùy hứng, không có kế hoạch. Chúng ăn uống sai cách, ăn nhiều thực phẩm độc. Chúng dễ nghiện Red Bull. Và chúng tập tành hút thuốc, uống bia khi chưa đến tuổi. 

Cần dạy con trai biết tuân theo kỷ luật, kỷ luật phải nghiêm ngặt như quân đội. Việc gì làm mất bao nhiêu thời gian, phải đúng. Hẹn ai phải giữ lời, đến đúng giờ. Không vì lười mà lần khân, chậm chạp, uể oải. Không vì bệnh mà viện cớ bỏ tập bỏ học. Không vì bất kỳ lý do gì để nuốt lời hứa. 

Cần dạy con trai biết giá trị và cách sử dụng đồng tiền. Phải biết cách tiêu tiền, mới hiểu được mặt trái đồng tiền và khi trưởng thành mới biết kiếm tiền lương thiện. 

Cần tập ý thức tiết kiệm cho con, dù số tiền nó để dành không đáng gì. Cần tập cho nó trung thực, không ăn cắp tiền bố mẹ, không xài tiền thậm thụt dấm dúi. Cần cho trẻ tiếp xúc với môi trường thực tế, ví dụ một bữa ăn với bạn, nó phải góp tiền thế nào, hoặc trả lại bạn bằng một lần sau ra sao cho hợp tình lý. 

Cần dạy con trai biết galant, lịch sự đúng mực với phụ nữ dù đó là người hơn tuổi: hễ cứ là phụ nữ là phải được yêu chiều, được ưu tiên. Tập cho con trai nhường lối lên cầu thang, chỗ ngồi cho phụ nữ, phụ giúp người nữ tay xách nách mang, coi sóc trông chừng người nữ để bảo bọc họ (dù chỉ là tượng trưng). 

Cần dạy con trai tự lập, tự thân vận động, biết xoay xở trong những tình huống xa gia đình hoặc khẩn cấp. 

Cần dạy nó phân biệt đúng sai hay dở từ sớm. Không ngây thơ quá đáng và không chai sạn. Tập cho nó đạo trung dung. 

Nói gọn lại, là cần dạy con trai nhiều thứ lắm, bởi ta muốn nó thành một người đàn ông tốt. Mà ở thời bây giờ, đâu có dễ để tốt.

-Bùi Quốc Bảo-

Đọc ehon cho bé – “Ehon no Yomikikase”-Phương pháp giáo dục con của mọi cha mẹ Nhật

Đây là bài tổng hợp về đọc ehon cho bé nghe mà mình rất muốn chia sẻ nó với các bậc cha mẹ Việt Nam. Mình dành rất nhiều thời gian tổng hợp từ sách, từ kinh nghiệm thực tế để viết nó ra với mong muốn duy nhất là chia sẻ văn hóa đọc ehon “ehon no yomikikase” của Nhật cho cha mẹ Việt Nam, để trẻ em Việt Nam cũng được nuôi dưỡng tâm hồn bằng ehon mỗi ngày như trẻ em Nhật. Tài liệu khá dài nên cha mẹ hãy đọc từng chút một thôi nhé.

Điều duy nhất mình muốn nói ở note này đó là “Đọc ehon cho con nghe” chính là một trong những trải nghiệm văn hóa tuyệt vời nhất mình học được ở cách nuôi dạy con của người Nhật và mình mong càng nhiều cha mẹ ở Việt Nam cùng trải nghiệm việc đọc sách cùng con trước tuổi lên 10. Mình và nhóm SakuraKids cũng sẽ giới thiệu thêm nhiều ehon hay nữa để xuất bản ở Việt Nam cho các bé trong thời gian tới.

1. Ehon là gì

Ehon có thể hiểu là những cuốn sách, trong đó câu chuyện được minh họa bằng tranh vẽ chủ yếu dành cho lứa tuổi nhũ nhi và thiếu nhi (0-10 tuổi). Ehon là những câu chuyện nhỏ có kết cấu story rõ ràng (mở đầu-diễn biến-kết thúc) và nội dung phù hợp với từng lứa tuổi, lại có tranh vẽ minh họa đi kèm nên vừa nuôi dưỡng năng lực tưởng tượng, vốn từ vựng phong phú, vừa giúp nuôi dưỡng cảm xúc và làm cho tâm hồn trẻ thơ thêm phong phú.

Có thể nói, truyện tranh - Ehon Nhật Bản là thế giới kỳ ảo đầy màu sắc dành cho trẻ nhỏ nhưng lại không quá xa vời thực tế. Các nhân vật trong truyện rất gần gũi với các em như động vật nuôi trong nhà như con gà, con chó, con mèo, chim muông hay thiên nhiên cây cỏ, và các hiện tượng, sự vật xung quanh trẻ, các câu chuyện cổ tích, tất cả được nhân cách hóa tạo nên những câu chuyện nhẹ nhàng nhưng rất thú vị qua đôi mắt trẻ thơ. Đồng thời thông qua chủ đề đó giúp trẻ khám phá thế giới rộng lớn và phát huy trí tưởng tượng. Hay chủ đề về gia đình, trường lớp, bạn bè, đều được miêu tả rất chân thực giống như những gì các em hay gặp hàng ngày trong cuộc sống. Thông qua những cuốn Ehon, thế giới tâm hồn trẻ được lấp đầy bởi những câu chuyện giàu tính nhân văn, về tình người, tình cảm gia đình, bạn bè, và thế giới tưởng tượng qua những câu chuyện cổ tích, hay là được khám phá thế giới động vật, thực vật, lịch sử, văn học qua những cuốn từ điển, truyện lịch sử.

Mỗi bức tranh trong Ehon đều được tác giả vẽ với tất cả tình cảm dành cho trẻ thơ, dưới sự thấu hiểu tâm lí và phù hợp sự phát triển và nhận thức của trẻ ứng với từng giai đoạn. Ehon của Nhật được chia ra thành 3 giai đoạn chính đó là:

- 0-2 tuổi: Các tranh được vẽ chi tiết rõ ràng, rất ít chữ, rất ít nhân vật xuất hiện trên 1 tranh để phù hợp với nhận thức của lứa tuổi này.

- 3-5 tuổi: Các câu chuyện đã dài hơn tầm 8-10 phút để đọc, nội dung và đề tài phong phú

- 6-10 tuổi: Trẻ bước vào giai đoạn đọc sách thiếu nhi, tranh minh họa ít đi có thể là tranh đen trắng và câu chuyện dài hơn tầm 15-30 phút đọc. Giai đoạn này là bước tiến đến việc rèn luyện cho trẻ thói quen đọc sách sau này.

Không có bài học đạo đức nào được rút ra ở cuối mỗi câu chuyện, mà tác giả muốn tự trẻ sẽ suy nghĩ và rút ra bài học cho riêng mình. Ý kiến của trẻ có thể đúng hay sai, nhưng nó là suy nghĩ của trẻ nên cha mẹ luôn tôn trọng và sẽ khéo léo hướng dẫn trẻ thay vì áp đặt suy nghĩ của mình.

Ehon là một phần không thể thiếu trong gia đình Nhật Bản trong quá trình nuôi dạy con cái, vì thế thị trường ehon rất phong phú, đa dạng với gần 30 nhà xuất bản ehon cùng đội ngũ sáng tác đông đảo. Nhiều họa sĩ chuyên nghiệp chỉ chuyên vẽ và sáng tác truyện ehon cho trẻ nhỏ, cũng có thể họ là một cặp bài trùng người sáng tác và người vẽ tranh, và rất nhiều họa sĩ bán chuyên nghiệp sáng tác ehon.

Những truyện tranh đã được xuất bản ở Việt Nam như Doraemon, 7 viên ngọc rồng, Naruto trong tiếng Nhật gọi là manga. Vì manga bao gồm từng khung tranh nhỏ chủ yếu minh họa cho các nhân vật đối thoại giúp người đọc dễ hiểu hơn, nhưng lại không giúp trẻ nuôi dưỡng ngôn ngữ có tính tưởng tượng hay biểu lộ cảm xúc. Nên ở Nhật ehon được đánh giá có tính giáo dục cao, còn manga chỉ mang tính giải trí cho trẻ mà thôi.

2. Vì sao cha mẹ Nhật lại đọc ehon cho con nghe từ 0 tuổi

Ehon được người Nhật coi như một thực phẩm của tâm hồn giúp nuôi dưỡng khả năng ngôn ngữ, tư duy cho trẻ, một tâm hồn phong phú giàu tính cảm thụ, và việc đọc ehon cho con nghe như một bữa ăn không thể thiếu mỗi ngày. Ehon không chỉ là một giáo cụ để phát triển trí tuệ đơn thuần, cha mẹ Nhật còn coi ehon như một “chiếc gương màu nhiệm” chỉ cho cha mẹ biết trẻ thích gì, có hứng thú với cái gì, đồng thời là phương tiện để cha mẹ trò chuyện cùng con, là cách để cha mẹ cho trẻ cảm nhận tình yêu thương của mình.

Một kết quả điều tra cho thấy tỉ lệ những sinh viên đỗ vào trường đại học Tokyo (đại học nổi tiếng nhất của Nhật) có tỉ lệ được cha mẹ đọc ehon cho nghe từ khi còn nhỏ nhiều hơn hẳn so với những sinh viên ở các trường đại học khác. Rất nhiều nghiên cứu của các nhà giáo dục đã chỉ ra rằng, việc đọc ehon cho trẻ nghe từ nhỏ sẽ giúp trẻ:

- Nuôi dưỡng trí tưởng tượng, năng lực sáng tạo vì chính nhờ việc trẻ vừa được nghe cha mẹ đọc vừa được nhìn những hình ảnh phong phú của ehon.

- Nuôi dưỡng năng lực tư duy bởi vì trẻ được tiếp xúc với ngôn ngữ phong phú của ehon.

-Giúp trẻ giữ được sự cảm xúc điềm tĩnh, tâm trạng vui vẻ, không nổi cáu vô cớ, không vô lí dùng bạo lực hay gây hấn với người khác.

- Nuôi dưỡng những đứa trẻ trung thực và thông minh.

-Nuôi dưỡng tâm hồn phong phú, biết yêu thương mọi người, biết sống hạnh phúc

-Nuôi dưỡng năng lực vượt qua khó khăn.

-Giúp cha mẹ tìm ra được cá tính và sở thích của con

-Là sợi dây kết nối tình yêu thương giữa cha mẹ và con cái vì thông qua giọng đọc của cha mẹ trẻ sẽ cảm nhận được tình yêu thương mà cha mẹ dành cho mình.

- Là công cụ giúp trẻ rèn luyện thói quen sinh hoạt, tính tự giác vì thông qua những ehon về chủ đề sinh hoạt trẻ sẽ học tập làm theo nó.

-Bước đầu tiên đặt tiền đề để trẻ trở nên yêu thích việc đọc sách sau này.

-Ảnh hưởng đến giấc mơ và tương lai sau này của trẻ. Có nhiều người nói rằng đôi khi nhờ việc đọc một cuốn ehon hồi nhỏ đã giúp họ nuôi dưỡng ước mơ sau này.

3. Văn hóa đọc ehon cho trẻ ở Nhật

Trong tiếng Nhật đọc ehon cho trẻ nghe được gọi bằng cụm từ riêng “ehon no Yomikikase (đọc là Ê-hon nô Yô-mi-ki-ka-sê). Nó đã trở thành một cụm từ phổ biến trong giáo dục trẻ thơ, luôn đứng đầu tất cả các bảng xếp hạng những thói quen giáo dục tốt cha mẹ nên làm cho con mà các nhà giáo dục khuyến khích cha mẹ Nhật. Ehon được sáng tác với mục đích giáo dục trẻ thơ và trở nên phổ biến ở Nhật từ cách đây khoảng 70-80 năm.

Từ trước chiến tranh thế giới thứ hai, ehon được sáng tác dưới hình thức tạp chí dành cho các trường mẫu giáo như tạp chí Kodomonokuni, King book. Chính nhờ vào ảnh hưởng tốt của các tạp chí như vậy mà sau chiến tranh lần lượt có thêm nhiều các tạp chí ehon và các series ehon dành cho thiếu nhi của các nhà xuất bản lần lượt ra đời.

Đồng thời các ehon của nước ngoài cũng được dịch sang tiếng Nhật, và cha mẹ Nhật không phân biệt ehon của Nhật hay của nước ngoài, đều gọi chung là ehon và đọc cho con nghe. Nhà xuất bản chuyên về ehon như Fukuinkan còn có tập san hàng tháng giới thiệu các ehon mới và hỗ trợ cha mẹ cách đọc ehon cho con nghe. Rất nhiều tạp chí tư vấn nuôi dạy trẻ đều dành thời lượng lớn và chủ đề để trao đổi về ehon.

Ở Nhật mỗi phường, quận hay thành phố đều có một thư viện tùy theo quy mô dân cư của quận hay thành phố đó. Mỗi thư viện đều có một góc truyện ehon dành cho thiếu nhi để trẻ em có thể đến đọc hay mượn về tự do. Trẻ từ 0 tuổi cũng được làm một thẻ thư viện riêng để có thể mượn sách về đọc. Hình ảnh những bà mẹ địu con đến mượn ehon, hay những em nhỏ tầm 4-5 tuổi đi cùng ba mẹ hay học sinh tiểu học tự đi mượn sách ở thư viện là hình ảnh thường xuyên bắt gặp ở Nhật.

Ngoài ra, ở các trung tâm phúc lợi xã hội như các trung tâm vui chơi miễn phí cho trẻ nhỏ dưới 6 tuổi cũng có sẵn ehon cho các bé đọc ngay tại đó. Mỗi trường mẫu giáo, trường tiểu học, trung học cơ sở…đều có một thư viện cho các đọc ehon thoải mái ở trường hoặc có thể mượn về nhà. Đặc biệt tất cả các nhà trẻ và trường mẫu giáo việc đọc ehon cho trẻ là một trò chơi hàng ngày các cô giáo dành cho bé.

Ở các thư viện lớn đều có một sân chơi dành cho các bé và cha mẹ tham gia đó là buổi tình nguyện đọc ehon cho bé nghe diễn ra vào một ngày cố định trong tuần. Trong buổi đọc ehon ấy các tình nguyện viên, chủ yếu là những người trung niên đã về hưu sẽ đọc ehon, kể chuyện, dạy hát cho các bé được cha mẹ đưa đến tham gia. Trong buổi đọc ehon ấy các tình nguyện viên sẽ giới thiệu các cuốn ehon hay cho cha mẹ tham khảo, tư vấn về cách đọc ehon cho con.

Còn ở gia đình cha mẹ Nhật đọc ehon cho trẻ như thế nào? Ehon chính là một giáo cụ giáo dục, một đồ chơi không thể thiếu trong mỗi gia đình Nhật. Dù là một bà mẹ bận rộn cả ngày đi làm về chỉ có chút ít thời gian buổi tối bên con thì họ vẫn cố gắng dành ra 10-15 phút mỗi ngày để đọc truyện cho con nghe. Hầu như mỗi trẻ đều có một tủ sách nho nhỏ của riêng mình.

4. Cách đọc ehon

Cách đọc ehon rất quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lí trẻ, khiến trẻ trở nên yêu hay ghét việc đọc ehon cũng như việc đọc sách sau này. Điều quan trọng nhất khi đọc ehon cho trẻ nghe chính là không khí thoải mái, không ép buộc để trẻ được trải nghiệm và thích thú với ehon theo cách của trẻ. Trẻ có thể giở ngược để xem, lật qua lật lại, liếm, gặm…đều mang ý nghĩa nhất định trong mỗi hành động ấy, nên hãy tôn trọng mong muốn ấy của trẻ. Hơn nữa cha mẹ nên hướng tầm nhìn đến mục tiêu 10 năm sau con sẽ trở nên thích sách để dặn bản thân không được nôn nóng trông chờ vào kết quả ngay tức thì.

4.1 Đọc ehon cho con từ khi nào

Ở Nhật hầu hết cha mẹ đều bắt đầu đọc ehon cho con nghe từ tầm 6 tháng tuổi trở đi vì khi đó bé đã giữ được cổ và có thể ngồi thẳng trên lòng mẹ. Nhưng cũng có nhiều cha mẹ vẫn đọc cho con ehon từ khi mang thai, hay khi mới sinh ra. Vì đọc ehon cũng như cha mẹ đang hát cho con nghe một bài hát ru vậy. Trẻ nhìn các tranh nhiều màu sắc, được nghe giọng đọc ấm áp của cha mẹ không chỉ giúp trẻ cảm nhận tình yêu thương mà còn giúp trẻ hứng thú với sự vật xung quanh mình.

4.2 Tư thế đọc và giọng đọc

- Cha mẹ nên bế trẻ để trẻ ngồi trên đùi hay ngồi trong lòng và giơ cách khoảng 20-30 cm để giúp bộ não tiếp thu tốt nhất.

- Cha mẹ nên tập đọc trước một lượt trước khi đọc cho trẻ nghe để nắm bắt nội dung và thần thái của câu chuyện.

- Đối với trẻ dưới 3 tuổi cha mẹ nên đọc to, rõ ràng, chậm rãi với giọng điệu cao. Có những loại ehon dành cho lứa tuổi từ 0-2 tuổi rất ít chữ với mục đích để cha mẹ vừa nhìn tranh vừa sáng tác thêm cho câu chuyện theo ý riêng của mình. Với trẻ từ 2-3 tuổi thì giọng đọc trầm hơn so với lứa tuổi 0-1 tuổi, tốc độ đọc nhanh hơn nhưng cần phát âm to, rõ ràng.

- Với những trẻ dưới 3 tuổi khả năng lí giải ngôn ngữ chưa cao thì ba mẹ không cần đọc y nguyên theo như truyện mà có thể thêm thắt vào các từ ngữ biểu cảm hoặc như là đang kể chuyện, hoặc chỉ chỉ tranh nói tên nhân vật cũng được, miễn sao bé hứng thú với cách đọc ấy. Cha mẹ hãy coi nội dung cuốn ehon như là chủ đề để ba mẹ kể chuyện cho con, tạo ra không gian để trò chuyện cùng con. Vì với những ehon có nội dung dài mà cha mẹ đọc nguyên văn cả câu chuyện sẽ khiến trẻ chán nản bỏ giữa chừng thì cha mẹ có thể tùy cơ ứng biến, rút ngắn nội dung câu chuyện cho phù hợp. Hãy lấy bức tranh minh họa làm trung tâm để kể cho trẻ nghe lại câu chuyện một cách ngắn gọn hơn.

- Còn đối với những trẻ từ bậc tiểu học trở đi thì nên đọc nguyên văn cả câu chuyện để nâng cao năng lực lí giải cho trẻ. Nhất là những truyện nhi đồng hầu như rất ít tranh thì không cần cho trẻ xem tranh để giúp trẻ phát huy trí tưởng tượng của mình.

- Về cơ bản ehon là một câu chuyện ngắn vì thế nếu trẻ tập trung thì cha mẹ nên đọc liền một mạch để kết thúc truyện chứ không nên chia ra làm nhiều lần. Cách làm này vừa nâng cao năng lực lí giải, vừa nuôi dưỡng hứng thú, cảm giác hạnh phúc vì làm được việc gì đó tới cùng cho trẻ.

4.3 Cách đọc ehon cho trẻ nghe ở trường mẫu giáo

- Các cô giáo nên để trẻ ngồi ở khoảng cách 1m so với em ngồi gần nhất, 5m so với em ngồi xa nhất. Các cô ngồi trên ghế, giơ cuốn ehon trước ngực giữa khoảng ngực và bụng mình. Cách đọc thì cũng giống như trên. Có điều khi đọc trong tập thể sẽ có những em cắt ngang câu chuyện giữa chừng, đưa ra lời bình luận có thể vì thấy thú vị, có thể muốn gây sự chú ý của người lớn. Khi này các cô vẫn nên tập trung vào câu chuyện mình đang đọc, không nên trả lời em đó mà cắt ngang câu chuyện vì như thế sẽ phá vỡ thế giới câu chuyện của những em còn lại.

- Các cô giáo có thể vẽ lại tranh nhân vật sau đó dùng tấm bảng kể lại câu chuyện bằng cách dùng những bức tranh nhân vật đó kể cho các em nghe.

5. Thấu hiểu tâm lí để giúp con yêu thích ehon (ứng với từng giai đoạn phát triển)

- Giai đoạn đầu khi trẻ còn nhỏ và mới làm quen với ehon thì chỉ cần trẻ tập trung nhìn vài giây hay vài chục giây thôi cũng được. Trẻ có thể cầm gặm hay liếm hoặc giằng lấy lật, hoặc muốn xé cũng được (khi trẻ định xé thì hãy thay bằng tờ giấy hoặc tờ báo). Đôi khi đang nghe đọc giữa chừng là trẻ chán bỏ đi chơi trò khác cha mẹ cũng đừng lấy đó làm thất vọng. Vì cha mẹ càng kỳ vọng muốn con nghe hết truyện sẽ càng dễ nảy sinh sự thất vọng, tâm trạng không còn vui vẻ nữa. Chỉ cần trẻ vui vẻ hứng thú với việc tiếp xúc với ehon ở giai đoạn đầu này là đạt mục tiêu.

- Vì sao bé chỉ thích đọc đi đọc lại 1 cuốn trong một thời gian dài. Đó là điều rất bình thường với trẻ nhỏ vì nhận thức của trẻ khác nhận thức của người lớn chúng ta, và vì ở trẻ cần có quá trình lặp đi lặp lại để lưu giữ những kiến thức và kí ức vào bộ não. Việc trẻ đòi đọc đi đọc lại cả chục lần, có khi cả năm trời cùng một cuốn chứng tỏ rằng trẻ vô cùng thích thú với một chi tiết nào đó trong cuốn truyện đó. Hoặc mỗi lần đọc nó trẻ lại khám phá thêm một điều gì thú vị ở trong đó. Mỗi lần ấy cha mẹ nên vui vẻ đọc lại theo yêu cầu của bé nhé, thay vì cáu gắt rằng sao con không chọn cuốn khác. Đến một thời điểm nào đó bé sẽ không còn muốn đọc nó nữa, tức là bé đã tốt nghiệp hoàn toàn hành trình khám phá cuốn sách đó rồi.

Ví dụ như câu chuyện này, Bon là một cậu bé rất thích ehon, đặc biệt là ehon có ô tô, hay các phương tiện di chuyển được. Dù mẹ đã mượn các ehon khác nhưng bao giờ Bon cũng chọn ehon ô tô để đưa cho mẹ đọc. Thời gian đầu Bon chỉ biết chỉ tay vào hình cái ô tô. Sau đó 2 tháng Bon đã biết chỉ tay vào cái bánh xe, và lúc nào cũng chỉ tay vào đó mỗi khi mẹ đọc rồi ê a báo cho mẹ biết. và khi đi dạo ngoài đường hễ nhìn thấy ô tô là Bon đến gần quan sát bánh xe hoặc đứng từ xa chỉ vào bánh xe. Sau đó 2-3 tháng Bon lại bắt đầu chỉ tay vào kí hiệu nhả khói trong tranh vẽ (kí hiệu biểu thị ô tô đang chạy nên nhả khói). Điều đó muốn chứng tỏ rằng sau một thời gian trẻ sẽ luôn phát hiện ra được một điểm mới thú vị nên cha mẹ đừng lo lắng vì sao trẻ chỉ thích đọc mãi 1 cuốn ehon nhé.

- Giai đoạn từ 0-3 tuổi là thời kỳ ghi nhớ nguyên mảng tuyệt vời nên cha mẹ hãy đọc đi đọc lại vài lần một cuốn truyện cho trẻ. Khi trẻ bắt đầu biết đọc thì sẽ càng kích thích hứng thú giúp trẻ phát huy hứng thú học hỏi, thỏa mãn trí tò mò. Cha mẹ có thể dụ trẻ bằng những câu hỏi “tại sao lại thế nhỉ, con thử tìm hiểu xem sao”.

- Trẻ rất thích những câu chuyện mang tính hành động, phưu lưu, bí hiểm, tưởng tượng như“Alice ở xứ sở thần tiên” mà thuật ngữ tiếng Nhật là “yukite kaerisi monogatari”- tiếng Anh “home-way-home”. Khi trẻ tập trung được hơn 10 giây trở đi rồi hãy bắt đầu những cuốn ehon như thế để trẻ được thỏa mãn trí tò mò và hứng thú hành động trong mình.

- Khi trẻ có thể lí giải được một câu chuyện mà không cần tranh, hoặc khi đọc một cuốn ehon bằng màu từ đầu đến cuối không dừng thì hãy chuyển từ truyện có màu sắc sang truyện màu đen trắng. Đó là bước đầu tiên chứng tỏ năng lực lí giải của trẻ đã phát triển để tiến tới giai đoạn khó hơn là thích những câu truyện dài. Vì thế mình nhận thấy ehon cho trẻ tiểu học tầm lớp 5-6 trở đi thường là tranh đen trắng.

- Có khả năng nếu cha mẹ không đọc cho nghe, không theo sát thì trẻ dù lúc nhỏ rất thích ehon nhưng chưa chắc sau này lớn lên đã thích đọc sách. Chính vì thế bước cuối cùng là phải nhảy từ giai đoạn thích ehon sang thích đọc sách, chính là nghe cha mẹ đọc truyện mà không cần nhìn tranh vẫn lí giải được. Đó là bước cao nhất để giúp trẻ tiến tới thích đọc sách sau này. Khi này hãy bỏ qua ehon để tiến tới đọc câu chuyện dài như truyện cổ tích không cần tranh cho trẻ nghe. Nhiều người nghĩ rằng trẻ thích ehon thì sẽ thích đọc sách sau này chính là một lỗ hổng rất lớn. Nếu không có bước cuối cùng này thì khả năng trẻ tự nhiên thích đọc sách sẽ không hoàn toàn xảy ra.

6. Chọn ehon như thế nào

Ai là người chọn sách cho trẻ. Về cơ bản cha mẹ chính là người chọn sách bởi vì cha mẹ chính là người dẫn đường đưa trẻ bước vào thế giới tuyệt vời của ehon. Vì thế khi chọn sách cha mẹ nên là người đọc qua nội dung cuốn ehon đó rồi hãy chọn, đồng thời khi trẻ đã đủ tuổi có chính kiến thì có thể tham khảo thêm ý kiến của trẻ.

Có 2 loại truyện sẽ lưu lại mãi trong kí ức của trẻ đó là: truyện có thể lưu lại trong kí ức trẻ những kỉ niệm vui vẻ, khó quên; và truyện có thể khiến trái tim trẻ thổn thức, cảm động sâu sắc cho dù thời gian có trôi qua và trẻ có lớn lên chăng nữa.

- 0-2 tuổi nên chọn truyện ít chữ như thế cha mẹ có thể tự do sáng tạo chuyện cho trẻ

- 3-4 tuổi nên cho trẻ cảm nhận thế nào là hạnh phúc, trẻ càng tiếp cận với nhiều quan niệm hạnh phúc khác nhau sẽ càng làm nhân sinh quan của trẻ thêm phong phú

- 5-6 tuổi: câu chuyện phải thỏa mãn mong muốn, kỳ vọng của trẻ như cái thiện thắng cái ác, mình sẽ làm được việc đó đến cùng, kích thích trí tò mò và đặt câu hỏi

- Tiểu học đến trung học: hướng trẻ đến một cách sống đúng đắn, trung thực

6.1 Chọn ehon cho trẻ 0-3 tuổi

Riêng đối với trẻ 0-3 tuổi việc chọn ehon rất quan trọng vì việc trẻ có yêu thích ehon giai đoạn này hay không sẽ tạo tiền đề cho giai đoạn tiếp theo. Một vài điểm chú ý mà cha mẹ nên lưu ý khi chọn ehon cho con như sau:

-Hình vẽ to, rõ ràng, không có quá nhiều chi tiết rối rắm. Đặc biệt là khung nhât vật, khuôn mặt, mắt, miệng phải rõ ràng mà khi nhìn vào khiến trẻ cảm thấy thích thú.

- Chủ đề truyện phải dễ hiểu, gần gũi với cuộc sống thường ngày. Câu chuyện được diễn biến lặp di lặp lại nhưng có sự phát triển.

-Câu văn phải ngắn gọn, phải có nhịp điệu tạo cảm giác thích thú khi trẻ nghe đọc.

- Những nội dung trừu tượng, thế giới phép thuật, không tưởng thì các bé dưới 3 tuổi chưa thể hiểu được nên các bé rất ít hứng thú.

- Các nhân vật trong truyện chính là những người bé đang tiếp xúc hàng ngày sẽ giúp bé liên tưởng giữa ngôn ngữ và cuộc sống đời thường.

-Các nhân vật xuất hiện trong truyện không nên có quá nhiều (không nên có quá 5 nhân vật).

- Câu chuyện thường đưa ra kết quả sau một loạt những hành động để bé học hỏi được bài học quan hệ "nhân quả tức là có hành động thì sẽ có sự thay đổi".

- Tầm 0-2 tuổi hầu như bé chưa hiểu được khái niệm thời gian ngày mai, ngày kia, hôm trước...nên các cuốn truyện cho tầm tuổi này ít đề cập đến thời gian, nếu bắt đầu từ hôm nay thì kết thúc truyện cũng là trong hôm nay. Có thể bắt đầu từ sáng rồi kết thúc buổi tối cũng đc. Nhưng thường thì các câu chuyện trong ehon Nhật xảy ra trong khoảng thời gian rất ngắn, ít có yếu tố thời gian.

-Các hành động của nhân vật có tính lặp đi lặp lại khiến bé rất thích thú. Nếu bạn quan sát những đứa trẻ tầm 1-2 tuổi chơi bạn sẽ hiểu vì sao trẻ thích trò này. Khi lôgô xếp hình bị đổ, bé sẽ tháo từng miếng rời ra rồi từ từ ghép lại trong khi người lớn thì chồng một cái lên lại là xong, vì bé thích trải nghiệm quá trình process của việc đó còn người lớn chúng ta lại chỉ quan tâm đến kết quả của công việc đó.

Có những trẻ chỉ thích từ điển như từ điển ô tô, phương tiện giao thông, động vật, thực vật…và trẻ chỉ thích cha mẹ giở cuốn từ điển đó nói tên cho trẻ biết thay vì muốn đọc ehon có câu chuyện rõ ràng. Nhiều cha mẹ có con như thế đã lo lắng liệu trẻ chỉ thích từ điển thì sợ không nuôi dưỡng khả năng ngôn ngữ cho trẻ. Nhưng cha mẹ nào có con như vậy hãy an tâm, vì thông qua từ điển ấy cha mẹ đã biết được con mình hứng thú với cái gì, và hãy sử dụng từ điển như một đồ chơi để chơi cùng con. Có thể biến hóa cách xem từ điển như tăng tốc độ lật, lật qua rồi lại lật lại, sử dụng các loại đồ chơi hoặc động thực vật trong đó để kể thành một câu chuyện…

7. Các mẹo nhỏ giúp con yêu thích với việc đọc sách

7.1 Tạo môi trường để trẻ có hứng thú với việc đọc ehon

Môi trường thân thiện với ehon chính là yếu tố tiên quyết giúp trẻ hứng thú với ehon. Cha mẹ nên tạo một giá sách nhỏ không cần quá cầu kỳ, phức tạp nhưng làm sao ở nơi trẻ có thể với aty lấy dễ dàng, là nơi trẻ chơi thường xuyên nhất. Chính vì thế ehon nên được đặt ở phòng khách và phòng ngủ ở dưới thấp để lúc nào cũng hiện ra trong tầm mắt trẻ.

Nếu trẻ chưa thực sự hứng thú với ehon thì đầu tiên cha mẹ hãy cho trẻ nhìn thấy việc đọc sách của mình. Khi nhìn thấy cha mẹ đọc sách thường xuyên chắc chắn trẻ sẽ tiến đến gần để xem cha mẹ đang làm gì, sau đó dần dần sẽ đòi cha mẹ đọc cho nghe.

7.2 Mỗi ngày hãy đọc 1 cuốn do con chọn, 1 cuốn do ba mẹ chọn

Khi trẻ bắt đầu thích đọc ehon rồi hãy tăng số lượng ehon lên bằng cách tạo thói quen đọc 1 cuốn do trẻ chọn, và một cuốn do ba mẹ chọn. Đây cũng là cách giải quyết được vấn đề là cha mẹ muốn đọc cho con nghe cuốn mình cho là hay nhưng lại không phải là cuốn con thích.

Mỗi ngày trẻ có thể đòi đọc cả 10-15 cuốn ehon hay có khi chỉ đòi đọc duy nhất 1-2 cuốn bé thích cũng đều không vấn đề gì. Miễn sao cha mẹ để trẻ được làm theo mong muốn của bản thân là được.

7.3 Khi hai anh (chị) em chênh tuổi nhau thì đọc ehon như nào

Giả sử nhà bạn có một bé 4 tuổi với 1 bé 1 tuổi mà nếu đọc một cuốn ehon thì chắc chắn sẽ có đứa ngủ hoặc phá bĩnh, và đứa nghe. Nếu có thể hãy chia thời gian đọc cho mỗi trẻ vào thời điểm khác nhau. Hoặc là hãy trao nhiệm vụ cho đứa lớn để đứa lớn có cảm giác mình “ra dáng anh chị” như là chọn truyện đọc cho em nghe, hoặc nếu biết đọc rồi thì sẽ thay mẹ đọc cho em nghe. Cha mẹ hãy nhớ là làm gì cũng nên ưu tiên anh (chị) trước, có như vậy thì hai anh (chị) em mới hòa thuận được. Cha mẹ có thể biến hóa theo nhiều cách như chia lịch 3 ngày đọc cho anh (chị), 3 ngày đọc cho em hoặc là bố đọc cho một người, mẹ đọc cho một người. Nếu cha mẹ quá bận không đủ thời gian ngày nào cũng đọc cho con nghe thì có thể lên kế hoạch là đọc 1-2 ngày trong tuần để duy trì thói quen đó.

7.4 Nuôi dưỡng năng lực tưởng tượng cho trẻ bằng ehon

Ngoài ra, để nâng cao năng lực tưởng tượng cho trẻ thì việc đọc ehon cần kết hợp với trải nghiệm ở thực tế. Cha mẹ hãy cho bé cơ hội đi tìm hay khám phá những thứ ở ngoài thực tế được đưa vào sách. Ví dụ như con cá, bông hoa, bó rau ở siêu thị,hay con chim, con voi, con khỉ ở vườn bách thú.

Đọc thật nhiều chỉ cố để nhồi nhét cho con biết thì không phải là mục đích của việc đọc ehon cho con nghe. Ehon giúp xây dựng trí tưởng tượng, hình tượng hóa sự vật từ ngôn ngữ nên hãy kết hợp thật nhiều kỹ năng, trong nhiều trường hợp để kết nối những gì viết trong ehon với chính sự vật hàng ngày. Ví dụ dễ hiểu nhất ở đây chính là bé nhìn quả chuối trong tranh, khi đi chợ bé được sờ vào quả chuối và bé hiểu “à thì ra quả chuối là cái này”. Rồi bé sẽ tưởng tượng nhiều hơn như “quả chuối màu vàng thì có vị gì nhỉ, ăn có ngon không, mẹ có thích chuối không nhỉ, có làm nước trái cây được không…” chính là những cái trẻ tưởng tượng mà ta không nhìn được. Năng lực tưởng tượng và liên tưởng ấy mới chính là chìa khóa giúp trẻ sinh tồn sau này trong xã hội.

7.5 Liên hệ với thực tế sẽ giúp trẻ mở rộng phạm vi hứng thú

Nhiều cha mẹ đã thắc mắc làm thế nào để trẻ hứng thú nhiều hơn với các loại ehon thay vì chỉ tập trung vào 1-2 cuốn yêu thích. Cha mẹ hãy bắt chước các chủ đề có trong ehon rồi ứng dụng làm cho trẻ xem, hoặc cho trẻ quan sát thực tế, trải nghiệm nó trong thực tế rồi sau đó mới đọc ehon sẽ là cách làm hiệu quả giúp con mở rộng sở thích.

Ví dụ như Bon tầm 15 tháng tuổi mẹ đưa cuốn “Tay xinh đâu rồi” (tác giả Hayashi, NXB Quảng Văn) nhưng cu cậu không có hứng thú. Hôm đó mẹ thấy Bon cứ cầm cái khăn tắm kéo lê từ nhà trong ra nhà ngoài, mẹ đoán chắc đây là thời kỳ mẫn cảm của con với khăn, thú bông rồi. Mẹ lấy khăn quấn vào người Bon rồi chơi trò hỏi “Bon ơi, tay con đâu nào”, “Bon ơi, chân con đâu rồi” thế là Bon thích thú tìm cách giơ tay ra khỏi chăn, giơ chân lên. “A, mẹ bắt được chân rồi”, mẹ chụp lấy chân khiến cu cậu rất thích thú với trò này. Sau đó mẹ đưa cuốn “Tay xinh đâu rồi” và Bon chỉ tay vào ảnh me bé quấn khăn, chăm chú ngồi nghe mẹ đọc. Từ đó trở đi cu cậu rất thích cuốn truyện đó, bắt mẹ đọc cho nghe suốt.

Với cuốn “Chuyến phưu lưu của Mako trong bồn tắm” (tác giả Hayashi, NXB Quảng Văn) đầu tiên mẹ cho Bon làm quen với bồn tắm trước. Cuối tuần nào Bon và bố cũng vừa tắm vừa chơi trò nghịch nước trong bồn. Bố mua bong bóng xà phòng về cho Bon dạy Bon thổi, bố mua ống nước cho nước vào ống rồi dạy Bon cách thổi để nước bắt tóe ra từ đầu bên kia đã bị bịt hờ, hay trò bắt cá trong bồn…Sau đó Bon rất thích vào bồn tắm, đặc biệt là nhìn thấy cuốn “Chuyến phưu lưu của Mako trong bồn tắm” là cu cậu chỉ tay vào bong bóng xà phòng rồi ê a, bắt đầu hứng thú với cuốn ehon này.

Mẹ đã làm tương tự với các cuốn còn lại trong series đó, tùy theo từng trường hợp nhưng rất hiệu quả.

8. Các chú ý cha mẹ cần tránh để trẻ không ghét việc đọc sách

- Giai đoạn 0-4 tuổi nếu như trẻ không được rèn luyện thói quen đọc sách thì có lẽ suốt đời sẽ không có thói quen đọc sách, hãy chú ý đừng ép buộc nếu trẻ không có hứng thú.

- Tuyệt đối đọc xong không kiểm tra lại xem trẻ có nhớ hay không như kiểu “tra bài” “con có nhớ nội dung truyện kể gì không”, “có nhân vật nào nhỉ, nhân vật ấy làm cái gì nhỉ…” hoặc đang đọc dừng lại hỏi trắc nghiệm trẻ. Bởi như thế sẽ gây áp lực tâm lí cho trẻ, khiến trẻ không còn hứng thú với việc đọc ehon nữa. Hãy cứ để tự bản thân trẻ nói ra khi trẻ muốn trao đổi.

- Khi con muốn cha mẹ đọc cho nghe dù đã biết đọc đi nữa hãy đáp ứng mong muốn ấy của trẻ. Cho đến 10 tuổi cha mẹ vẫn nên đọc sách cùng con dù con đã biết đọc, vì đó là khoảng thời gian ngọt ngào trẻ vẫn muốn được cha mẹ chiều chuộng để cảm nhận tình yêu thương và sự quan tâm. Có những cha mẹ vì quá nôn nóng muốn con tự đọc sớm mà bỏ qua mong muốn ấy, kết quả là trẻ thất vọng và bắt đầu chán ghét việc đọc sách.

- Hãy tôn trọng quyền lựa chọn của con. Có một người bố học vị rất cao và rất thích đọc sách nên cũng muốn con mình phải đọc những sách tham khảo, triết học kinh điển để tích lũy tri thức. Nhưng trẻ lại chưa muốn đọc những cuốn sách đó, và kết quả là chỉ vì sự kỳ vọng và ép buộc của người cha đã khiến cậu bé trở nên ghét việc đọc sách.

- Không nên lấy việc đọc ehon để nhằm mục đích dạy chữ sớm nếu trẻ chưa hứng thú. Vì ehon trước hết là công cụ giao tiếp giữa cha mẹ và con cái để tăng thêm tình yêu thương, là giáo cụ để giúp trẻ phát huy trí tưởng tượng, vốn từ nhưng nó chỉ có thể phát huy tính hiệu quả khi trẻ có hứng thú và say mê với nó. Nếu trong lúc đọc cha mẹ cứ bắt trẻ đánh vần để xem chữ này là chữ gì sẽ làm trẻ mất hết sự tập trung để trí tưởng tượng của mình bay theo câu chuyện. Dần dà trẻ không cảm nhận được cái hay của ehon và không còn hứng thú. Vì thế khi trẻ không có hứng thú với việc đọc chữ thì tốt nhất cha mẹ không nên dạy trẻ hay bắt trẻ đánh vần.

9. Chuyện kể bên lề

9.1 Cha mẹ Nhật nỗ lực đọc sách cho con như nào

Theo một trang web rất được cha mẹ hâm mộ về dạy con đọc Ehon của Nhật, đã có những kết quả thống kế từ những bản điều tra dành cho các bậc cha mẹ như thế này trên 4 mặt:

- Thói quen đọc Ehon cho con: 95.2% các cha mẹ đều đọc truyện cho con, trong đó mỗi ngày đều đọc và đọc nhiều ngày trong tuần là 83.5%.

- Đọc Ehon cho con khi nào: 57.1% là đọc bất cứ thời gian nào con thích hoặc vào buổi trưa, sau bữa ăn, còn 38.1% là trước khi đi ngủ.

- Đọc bao nhiêu cuốn mỗi ngày: 32.7% các cha mẹ đọc 1 cuốn truyện, 51.0% cha mẹ đọc từ 2 - 4 cuốn mỗi ngày cho con, còn lại thì nhiều hơn 5 cuốn mỗi ngày.

- Mỗi lần đọc cho con bao lâu: 52.3% cha mẹ là đọc 10 - 20 phút mỗi lần, 38.5% là đọc khoảng 5 phút, và còn lại là trên 30 phút để đọc cho con.

Điều đó chứng tỏ ở Nhật cha mẹ rất chú trọng đến việc đọc truyện cho con nghe. Đọc đến đây chắc rằng các bậc cha mẹ đã phần nào cảm nhận được trẻ con Nhật được cha mẹ nuôi dạy như thế nào.

9.2 Nói không với Iphone, Ipad

Nếu như ở Việt Nam hình ảnh các em nhỏ được ba mẹ cho chơi Ipad, Iphone vô tư để giết thời gian hoặc để tranh thủ việc nhà, hay thậm chí là khi con mè nheo, con không chịu ăn thì lấy ra để dụ con, là điều bắt gặp thường xuyên, thì ở Nhật hầu như không bao giờ có cảnh tượng đó. Ở trên xe điện hay nơi vui chơi thì cha mẹ cho trẻ đem theo sách truyện, đồ chơi và ngồi chơi trong lúc chờ đợi. Có nhiều lí do mà một trong số đó là cách để không nuông chiều trẻ, tránh cho trẻ những đòi hỏi về vật chất, chơi những đồ smarrt phone đó trẻ sẽ bị cuốn hút vào và khó luyện cho trẻ tập trung.

Ngoài ra không cho trẻ dùng điện thoại của mình đó là một cách dạy trẻ biết tôn trọng đồ dùng của người khác. Trẻ sẽ không được phép dùng đồ người khác nếu không hỏi ý kiến ngay cả người thân như cha mẹ. Đó cũng là một trong những lí do giúp trẻ Nhật và người lớn Nhật sẽ không tự tiện lấy đồ của người khác nếu không hỏi ý kiến người đó.

9.3 Luyện thói quen tự tra cứu và đọc sách buổi sáng

Phương pháp giáo dục của Nhật có một điểm rất hay đó là luyện cho trẻ thói quen tự tra cứu, tự học để giúp trẻ phát huy tính chủ động tìm tòi và sáng tạo trong học tập và nghiên cứu. Tiếng Nhật có đặc trưng là có rất nhiều từ đồng âm nhưng khác chữ Hán, và khác nghĩa, vì thế ở tiểu học và trung học thì quyển từ điển tiếng Nhật luôn là vật bất li thân.

Những nhà giáo dục nhận thấy việc trẻ dùng kim tự điển những năm tháng đầu đời sẽ không tốt cho trẻ trong việc luyện thói quen tự tra cứu, vì thế thời gian gần đây phong trào dùng từ điển bằng giấy đã được phục hưng trở lại. Những nhà biên soạn từ điển cũng vô cùng tỉ mỉ khi bỏ công đi quan sát thực tế ghi lại những từ ngữ quan sát được ở trên đường, bảng hiệu,... để liên tục cập nhật nội dung làm ví dụ minh họa trong từ điển để trẻ dễ hiểu.

9.4 Người Nhật đọc sách khi nào?

Người Nhật đọc sách khi nào trong khi công việc vô cùng bận rộn. Họ tranh thủ mọi lúc mọi nơi như đứng đợi tàu, ngồi trong xe điện, trên xe bus...

Rất nhiều người Nhật có thói quen dành ra mỗi ngày khoảng 30 phút đến 1 tiếng để đọc sách. Cõ lẽ ngay từ khi còn nhỏ được tiếp xúc với sách truyện nên việc thích đọc sách đã trở thành một điều tự nhiên đối với nhiều người Nhật. Tuy nhiên gần đây hình ảnh giới trẻ Nhật chăm chú vào chiếc điện thoại khi ngồi trên tàu điện đã trở nên phổ biến. Và những người trung niên phản ánh rằng giới trẻ Nhật đang bị công nghệ cuốn hút khiến xa rời những cuốn sách. Trào lưu gần đây của dân công sở là chuyển qua dùng sách nghe trên tàu hoặc trong lúc đi bộ. Vì những lúc xe điện đông hoặc lúc đi bộ họ không thể đọc sách được nên việc thuê trả gói một số cước nhất định và được nghe người khác đọc cho mình nghe chính là một cách tiết kiệm thời gian hiệu quả.

10. Tạo môi trường cho con thích đọc ehon ở Việt Nam

Nếu như ở Nhật cha mẹ có thể mượn ehon cho con đọc rất dễ dàng thì ở Việt Nam lại rất khó khăn vì thư viện ít, vì sách cũng chưa đảm bảo nội dung, và thói quen đọc truyện cho con từ 0 tuổi cũng chưa hình thành rõ nét. Hiện nay số lượng các ehon Nhật và ehon nước ngoài đã tăng lên khá nhiều, nhiều cha mẹ muốn mua cho con đọc hết các bộ nhưng lại không đủ kinh tế. Mà mỗi cuốn ehon trẻ chỉ đọc một loáng là xong, nhu cầu một ngày được đọc 10-15 cuốn là rất lớn.

Vậy thì mô hình thư viện cụm dân cư, khu chung cư rất nên được khuyến khích xây dựng để làm nơi trao đổi ehon cho nhau vừa giảm chi phí cho cha mẹ các em vừa được đọc nhiều cuốn. Nếu người lớn dạy trẻ biết cách trân trọng giữ gìn sách, giữ lời hứa khi mượn thì sẽ là mô hình rất tốt khi mà thư viện chưa được phổ biến như hiện nay.

Ngoài ra mỗi trường mầm non cũng nên có một thư viện cho các em. Phụ huynh có thể đóng góp để làm thư viện chung cho các em mượn về nhà đọc rồi hôm sau đem đến trả lại. Nếu biết chia sẻ theo cách đó thì chúng ta đang từng bước nỗ lực để xã hội hóa việc đọc truyện cho trẻ nghe.

Lời cuối

Có thể nói văn hóa đọc truyện ehon cho bé nghe “Ehon no yomikikase” của cha mẹ Nhật chính là một thói quen giáo dục tuyệt vời ở giai đoạn ấu thơ để nuôi dưỡng nên những thế hệ người Nhật yêu thích đọc sách, có trí tuệ hiểu biết, có nhân cách tốt và thói quen sống đúng đắn tạo nên diện mạo cho cả xã hội Nhật khiến thế giới luôn ngưỡng mộ. Với mong ước trẻ em Việt Nam cũng được tiếp xúc với những cuốn ehon đặc sắc của trẻ em Nhật Bản, cha mẹ Việt Nam cũng tạo cho mình thói quen đọc sách từ nhỏ cho con như cha mẹ Nhật, để phát huy trí tuệ và nhân cách cho thế hệ tương lai Việt Nam, tài liệu nhỏ này hi vọng sẽ là một cẩm nang nho nhỏ giúp cha mẹ thực hiện điều đó.

Cuộc đời con trẻ sẽ thay đổi khi tư duy và thói quen của cha mẹ thay đổi. Người Nhật dạy con không bằng những gì cao siêu, chỉ gói gọn trong 6 chữ “Yêu thương”, Kiên Nhẫn”, “Trò Chuyện” và “Khen Ngợi”, “Thừa Nhận” và “Tin Tưởng”. Vì thế bước đầu tiên để cha mẹ giúp con yêu thích sách là hãy “Kiên Nhẫn”, “Khen Ngợi”, và “Tin Tưởng” vào con nhé.